مدیریت منابع انسانی (به انگلیسی: Human resource management)، عبارت است از فرآیند کار کردن با افراد، به طوری که این افراد و سازمانشان به توانمندی کاملی دست یابند، حتی زمانی که تغییر، نیاز به کسب مهارتهای جدید، تقبل مسئولیتهای جدید و شکل جدیدی از روابط را ملزم باشد. در واقع مدیریت منابع انسانی استفاده از نیروی انسانی در جهت اهداف سازمان است و شامل فعالیتهایی نظیر کارمندیابی و جذب، آموزش، حقوق و دستمزد و روابط سازمانی میشود. در منابع انسانی مدرن، فعالیتهایی نظیر برنامهریزی کارراهه شغلی، جبران خدمت و مزایا، جانشین پروری، مدیریت استعدادها، نگرش کارکنان، تقویت کار تیمی و استراتژی منابع انسانی نیز وارد شدهاند.
مدیریت منابع انسانی با علومی چون مدیریت رفتار، روانشناسی صنعتی (روانشناسی کار)، اقتصاد نیروی انسانی، آمار و کامپیوتر ارتباطی تنگاتنگ دارد.
مدیریت منابع انسانی باید برای سازمانها ارزشآفرینی کند. این ارزشآفرینی هم برای ذینفعان داخلی و هم ذینفعان خارجی است. ذینفعان داخلی کارکنان و سازمان هستند در حالی که ذینفعان خارجی مشتریان سازمان، سرمایهگذاران و همچنین جامعه است.
اما متخصصین منابع انسانی با تمرکز بر سه راه حل میتوانند باعث ارزشآفرینی شوند. اولین راه حل تمرکز بر مدیریت استعداد است که به سطح فردی بر میگردد.نیروی کار متعهد، قابل و نتیجه بخش از این طریق پرورش مییابد. دومین راه حل تمرکز بر سازمان است که با ارتقا فرهنگ سازمانی و توسعه سازمانی حاصل می شود. ترکیب این دو به راه حل سوم که رهبری است میرسد. اما این راهحلها از طریق تمرکز بر مدیریت منابع انسانی باید اجرا گردد و در این زمینه چهار مقوله مهم است:
آییننامه ایمنی کار در صنایع چاپ
رعایت ایمنی در محیط کار شاید از اساسیترین اولویتها باشد، که متاسفانه تا قبل از رخ دادن اتفاقهای ناگوار کمتر مورد توجه قرار میگیرد. مدیران چاپخانهها اغلب درگیر مسایل ریز و درشت تامین مواد مصرفی و قطعات و تامین منابع مالی و کارهای فنی و مسایل پرسنلی هستند که گاه از رسیدگی به امور ایمنی محیط کار بازمیمانند. در حالی که از این نقطهنظر بسیار آسیبپذیر هستند. نکتهای که باید به آن توجه ویژه داشت این که: مسوولیت حفظ ایمنی مطابق دستورالعملهای مربوطه به عهده کارفرماست و حتی آگاهی نداشتن نسبت به این مسایل چیزی از مسوولیت او نمیکاهد. بنابراین چه بهتر که پیش از گرفتاری، از مسایل ایمنی محیط کار و جزییات آن باخبر شود. مرجع مهم و قانونی در این ارتباط «آییننامه ایمنی کار در صنایع چاپ» است که اداره کل بازرسی کار آن را تنظیم و ابلاغ کرده است. فصل اول این آییننامه به معرفی روشهای چاپ میپردازد و فصل دوم مقررات عمومی در زمینه ایمنی کار در صنایع چاپ را در 97 ماده بیان میکند. چنانچه در مواد این آییننامه دیده میشود تولیدکنندگان و عرضهکنندگان ماشینآلات چاپ نیز مکلف به رعایت موارد ایمنی و حفاظتی هستند. در این آییننامه به برخی از نکات مندرج در قانون کار نیز اشاره شده که بد نیست مدیران چاپخانهها آنها را نیز مرور کنند. گفتنی است که این آییننامه مطالب کلی را مطرح ساخته، وگرنه اگر قرار بود از سیمکشی ساختمان گرفته تا همه دستگاههای مورد استفاده در چاپخانه سخن به میان آید، شاید جزییات بیشتری لازم میشد. آییننامه مطالب را به صورت کلی مطرح میکند که شامل اغلب موارد در عملیات پیش از چاپ، چاپ و پس از چاپ باشد.
هدف و دامنه شمول
هدف از تدوین این آییننامه، ایمنسازی محیط کار صنایع چاپ به منظور پیشگیری از حوادث منجر به صدمات جانی و خسارات مالی است. مقررات این آییننامه به استناد ماده 85 قانون کار جمهوری اسلامی ایران تدوین شده و در انواع چاپ اعم از چاپ کاغذ، سلفون، فلز، شیشه، پارچه، مدارات چاپی و نظایر آن لازم الاجرا است.
فصل اول: تعاریف و روش ها
(در این فصل چاپ و روشهای مختلف چاپی تعریف شدهاند که برای خوانندگان ماهنامه صنعت چاپ نیازی به تکرار آنها نیست.)
فصل دوم: مقررات عمومی
ماده 1- کارگران باید آموزش کار با ماشینها و همچنین آموزش ایمنی مرتبط را قبل از شروع به کار دیده باشند.
ماده 2- اطراف ماشینهای چاپ که امکان سقوط از آنها وجود دارد، نصب حفاظ الزامی است .
ماده 3- در قسمتهایی از ماشینها که ابزار حرکت رفت و برگشتی دارد، باید حفاظ مناسب برای جلوگیری از برخورد کارگران تعبیه شود.
ماده4- قسمتهای گردنده ماشینها باید دارای حفاظ ایمن و موثر باشد.
ماده 5- حفاظ ماشینها باید مجهز به سیستمی باشد که در صورت باز شدن حفاظ، ادامه کار ماشین امکانپذیر نباشد.
ماده 6- حفاظهای بکار رفته نباید دارای لبهها و اجزای تیز و برنده باشد.
ماده7- اطراف نردبانها، سکوهای کار و قسمتهایی از ماشینها که امکان سقوط از آنها وجود دارد، باید مطابق آییننامه ایمنی کار در ارتفاع، به نردههای حفاظتی ایمن مجهز شود.
ماده 8- ماشینهای چاپ باید مجهز به کلید و یا وسایل توقف اضطراری باشد.
ماده 9- دستورالعمل ایمنی کار با هر ماشین باید در نزدیکی ماشین و در محل مناسب قرار گیرد تا به آسانی قابل رویت و استفاده باشد.
ماده 10- پس از قطع عملکرد ماشین توسط کلید توقف اضطراری، شروع بکار مجدد آن باید به وسیله کلید راهانداز اصلی و به صورت دستی انجام گیرد.
ماده 11- کارفرما مکلف است همواره از صحت عملکرد حفاظها، میکروسوییچها، کلیدهای قطع و وصل، کلیدهای قطع اضطراری و بطور کلی تجهیزات حفاظتی ماشینها اطمینان حاصل کند، به نحوی که احتمال وقوع حوادث از بین برود.
ماده 12- میکروسوییچهای ماشینها باید به گونهای باشد تا در مقابل صدمات فیزیکی و شیمیایی مقاوم بوده و امکان از کار انداختن آنها غیرممکن باشد.
ماده 13- ماشینها و تجهیزات چاپخانه باید مجهز به مکانیزمی باشد تا از شروع بکار ناخواسته جلوگیری کند.
ماده 14- کلیدهای قطع جریان و توقف اضطراری ماشینها باید در محلهای مناسب و با دسترسی آسان موجود بوده و توسط علایم هشداردهنده مشخص شده باشد .
ماده 15- ماشینهای چاپ باید دارای مکانیزمی باشند که تا قبل از توقف کامل قسمتهای متحرک و خطرناک، برداشتن یا باز کردن درب یا حفاظ غیرممکن باشد.
ماده 16- کلیدهای اصلی راهاندازی و توقف ماشینها باید قفلدار باشد .
ماده 17- بعد از هر بار اقدام به تعمیر، نگهداری و انجام اصلاحات در ماشینآلات، حفاظها و سیستمهای ایمنی باید مجددا نصب و کنترل شده و از نحوه کارکرد صحیح آنها اطمینان حاصل شود.
ماده 18- مواد شیمیایی خطرناک و سریعالاشتعال باید در مخازن و ظروف مقاوم و دستورالعمل شرکت سازنده ( MSDS ) ایمن طبق برگه اطلاعات ایمنی مواد نگهداری شود.
ماده 19- ترکیب و آمادهسازی مواد شیمیایی و همچنین تخلیه پسماندها در فاضلاب باید بر اساس برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS) و در شرایط ایمن صورت پذیرد.
ماده20- محل نگهداری کاغذ، مواد شیمیایی و سایر مواد مصرفی باید از یکدیگر جدا باشد و طبق اصول ایمنی نگهداری شود.
ماده 21- نگهداری مواد مصرفی در محل استفاده در کنار ماشینها بیش از نیاز یک نوبت کاری ممنوع است.
ماده 22- مواد شیمیایی مایع و یا خطرناک باید طوری چیده شوند که امکان سقوط آنها وجود نداشته باشد .
ماده 23- نصب دوش و چشمشوی اضطراری به تعداد مناسب در قسمتهایی از چاپخانه که در آن از مواد شیمیایی خطرناک استفاده میشود الزامی است.
ماده 24- کف چاپخانه باید از مواد مناسب، قابل شستشو و دارای شیب مناسب به سمت کفشوی متصل به سیستم فاضلاب باشد.
ماده 25- کف کارگاه، اطراف ماشینها، سکوها، پلههای دسترسی و جایگاه کار ماشینهای چاپ باید همواره خشک، تمیز، دارای سطح هموار و غیر لغزنده باشد.
ماده 26- تعمیر، نگهداری، سرویس، نظافت و تنظیم ماشینها و تجهیزات باید در زمان توقف کامل و مطمئن آنها انجام پذیرد.
ماده 27- نظافت سیلندرهای ماشین چاپ در هنگام کار باید به گونهای انجام گیرد که از ورود دست و سایر اعضای بدن به منطقه خطرناک ماشین جلوگیری به عمل آید.
ماده 28- در پایان هر شیفت کاری، باید محیط کارگاه تمیز شود و مواد زائد و پسماندها بصورت مناسب از کارگاه خارج شود.
ماده 29- انجام کلیه امور نصب، راهاندازی، بهرهبرداری، تجهیز، سرویس، تعمیر و نگهداری ماشینها و تجهیزات باید توسط افراد ماهر و با رعایت دستورالعملهای شرکت سازنده و الزامات قانونی صورت پذیرد.
ماده 30- محل قرارگیری ماشینها باید به گونهای باشد که امکان انجام کلیه عملیات اعم از بازدید، سرویس، تعمیر، شستشو، تردد و جابجایی بصورت ایمن وجود داشته باشد.
ماده 31- استفاده از انواع علایم هشدار دهنده با توجه به نوع عملکرد ماشینها الزامی است.
ماده 32- ایجاد شرایط مناسب کاری لازم از لحاظ دما، رطوبت، تهویه و نور برای کار در فضای کارگاههای چاپ الزامی است.
ماده 33- در قسمتهایی از فرآیند کار که بو، گاز و بخارات ناراحت کننده تولید میشود، باید توسط تهویه موضعی موثر به خارج از محیط کار هدایت شود.
ماده 34- آمادهسازی و اختلاط موادی که تولید بخار و گاز مضر میکند، باید در جایی مجهز به هود و با تهویه مناسب انجام گیرد .
ماده 35- سیستم تهویه عمومی هوای چاپخانه باید از سطوح نزدیک به کف کارگاه صورت گیرد.
ماده 36- پارچهها و همچنین کاغذهای آغشته به روغن و سایر مواد که احتمال خود اشتعالی داشته و یا سریعالاشتعال هستند، باید در ظرفهای ایمن جمعآوری و سریعاً از محل کارگاه خارج شوند.
ماده 37- استفاده از شعله باز، استعمال دخانیات و همچنین وسایل گرمازای غیر ایمن در محیط کارگاه ممنوع است .
ماده 38- وسایل اعلام و اطفای حریق باید متناسب با نوع ماشین، مواد و محتویات قابل اشتعال در قسمتهای مختلف کارگاه تعبیه شود.
ماده 39- منافذ ورودی به کارگاه باید به نحوی حفاظ گذاری شده باشد که از ورود هرگونه شیئی مشتعل مانند ته سیگار ممانعت به عمل آورد.
ماده 40- در قسمتهایی از چاپخانه که گرد و غبار، بخارات و گازهای قابل اشتعال و یا انفجار وجود دارد، سیستم الکتریکی چاپخانه باید از نوع ضد انفجاری باشد .
ماده 41- سیستم ارتینگ باید مطابق آییننامه ایمنی سیستم اتصال به زمین ارتینگ تعبیه و بدنه فلزی کلیه ماشینها و تجهیزات الکتریکی به آن وصل شود.
ماده 42- وسایل حفاظت فردی متناسب با نوع کار و عوامل زیانآور محیط کار باید توسط کارفرما تهیه و پس از آموزشهای لازم در اختیار کارگران قرار گیرد.
ماده 43- به منظور پیشگیری از تماس کارگران با قسمتهای گردنده ماشینآلات، استفاده از لباسهای دارای قسمتهای آزاد و باز، آویزان کردن زنجیر، ساعت، کلید و نظایر آن و نیز استفاده از شال گردن و موارد مشابه روی لباس کار ممنوع است و کارگرانی که دارای موهای بلند هستند باید به وسیله سربند یا وسیله حفاظتی دیگر موهای سر خود را کاملا بپوشانند.
ماده 44- ماشینها باید دارای پرونده مجزا بوده و دستورالعملها، نتایج سرویس، تجهیز، نگهداری و بازرسیهای فنی و ایمنی در آنها ثبت شود.
ماده 45- عملکرد کلیدها و تجهیزات الکتریکی ماشینها باید سالم، در معرض دید و مشخص باشد.
ماده 46- استفاده از هوای فشرده برای تمیز کردن ماشینها، سطوح، البسه و اعضای بدن
ممنوع است.
ماده 47- هرگونه رفتار و اعمال غیر ایمن در کارگاه که باعث بر هم خوردن تعادل و هوشیاری شود ممنوع است.
ماده 48- لباس کارگر باید تمیز بوده و عاری از روغن و یا مواد سریع الاشتعال باشد.
ماده 49- مسیرهای خروج اضطراری کارگاه باید کاملا مشخص بوده و هیچگونه ماشین، مواد اولیه، محصول تولیدی و مانعی در مسیر وجود نداشته باشد.
ماده 50- خوردن و آشامیدن در فرایند چاپ ممنوع است.
فصل سوم: مقررات اختصاصی
ماده 51- عامل انجام کار (اپراتور) باید قبل از بکار انداختن ماشین، با علایم هشداری مناسب به دیگران اطلاعرسانی و از عدم حضور افراد در منطقه خطر اطمینان حاصل کند.
ماده 52- در قسمتهایی از فرایند که از چسب و مواد شیمیایی دارای درجه حرارت بالا استفاده میشود، باید شرایطی فراهم شود که امکان برخورد اعضای بدن با قسمتهای داغ میسر نباشد.
ماده 53- محل شستشوی غلتکها، شابلونها و دیگر تجهیزات ماشینها باید در مکانی مستقل و با رعایت کلیه مقررات حفاظتی و بهداشتی صورت گیرد.
ماده 54- غلطکهای ماشین چاپ باید دارای دور معکوس باشد.
ماده 55- برداشتن و ریختن مرکب، رنگ و سایر مواد توسط دست، از روی نوردهای در حال کار ممنوع است.
ماده 56- هنگام بستن پلیت در سیستمهای غیر اتوماتیک، باید این عمل به صورت مرحلهای، آهسته و با سرعت مناسب انجام گیرد.
ماده 57- برداشتن نمونه کار در حین کار با ماشین چاپ، باید با استفاده از روشهای ایمن صورت پذیرد، به گونهای که نیاز به دخالت کارگر و یا ورود دست به منطقه خطر وجود نداشته باشد.
ماده 58- عبور افراد و جابهجایی بار از زیر رولهای چاپی در حال چرخش، نوارهای نقاله، ماشینها و ابزاری که عمل جابهجایی را انجام میدهند، ممنوع است.
ماده 59- تیغههای برشی و همچنین تیغههای تنظیم مرکب و رنگ باید هنگام جابجایی و پس از تعویض و استفاده درون پوشش ایمن قرار گیرد.
ماده 60- تخلیه و نظافت ظرف شستشوی نورد و غلطکها در زمان روشن بودن ماشین ممنوع است.
ماده 61- قابهای مورد استفاده در چاپ اسکرین و پلیتها باید فاقد لبههای تیز و برنده باشد.
ماده 62- در روش توریکشی دستی در هنگام ثابت کردن توری به قاب باید ضمن اعمال دقتهای لازم با استفاده از روشهای ایمن از برخورد سوزن منگنه با اعضای بدن جلوگیری شود.
ماده 63- در توریکشی با ابزار مکانیکی باید با استفاده از روشهای ایمن از ورود دست به منطقه خطر ماشین جلوگیری کرد.
ماده 64- هنگام شستشوی سیلندر و تا زمان خشک شدن آن، سیستم تغذیه ماشین باید به گونهای عمل کند که از ادامه کار ماشین جلوگیری شود.
ماده 65- در زمان شستشوی سیلندر و ماشین و تا پایان مرحله خشک شدن آن، استفاده از ابزار و تجهیزاتی که تولید جرقه و یا دمای زیاد کند، ممنوع است.
ماده 66- نشتی ماشینها اعم از حلالها، روغنها، رنگها و دیگر مواد، باید به طریق ایمن سریعا از سیستم خارج شود.
ماده 67- ماشین چاپ باید دارای سیستم هشدار نشتی باشد تا در صورت نشت حلال قابل اشتعال و یا انفجار، بتواند ماشین را خاموش کند.
ماده 68- در صورت اختلاف ارتفاع بیش از 75 سانتیمتر بین کف و سکو، وجود جای پای انفرادی ایمن الزامی است.
ماده 69- حرکت معکوس سرعت سیلندرها نباید از 3 متر در دقیقه تجاوز کند و حداکثر مسافت طی شده در هر بار حرکت نباید از نصف قطر سیلندر بیشتر باشد.
ماده 70- هنگامی که عملکرد یک یا قسمتی از سیستم ایمنی ماشین برای مدت کوتاهی (حداکثر 20 ثانیه) متوقف شود،
(by pass ) استارت زدن ماشین ممنوع است.
ماده71- هنگامی که عملکرد یک یا قسمتی از سیستم ایمنی ماشین برای مدت کوتاهی (حداکثر 20 ثانیه) متوقف شود، رعایت موارد زیر الزامی است:
الف - کنترل استارت زدن ماشین باید به صورتی باشد که از هر طرف قابل اجرا باشد.
ب- کلیه سیستمهای ایمنی فعال باشند.
ج- به وسیله یک چراغ هشداردهنده (زرد رنگ) اطلاعرسانی صورت پذیرد.
ماده72- وسایل حمل و نقل و انتقال سیلندرها، تیغههای برش، مواد و تجهیزات باید دارای قفل بوده تا از حرکت ناخواسته جلوگیری شود.
ماده73- ماشین برش باید قبل از هر نوبت کاری، پس از هر بار تعمیر، سرویس و تعویض تیغه برشی، توسط فرد صلاحیتدار کنترل و بازرسی شود.
ماده74- به منظور پیشگیری از پرتاب قطعات تیغههای برشی در اثر شکستگی، باید از حفاظهای ایمن استفاده شود.
ماده75- بازدید، تنظیم، تعویض، سرویس و نگهداری تیغههای برشی باید توسط افراد صلاحیتدار انجام شود.
ماده 76- بالابرهای تغذیه و تحویل محصول ماشینها باید به سیستمی مجهز باشند تا مانع از سقوط آنها شده و همچنین از ورود اعضای بدن به قسمتهای خطرناک جلوگیری کند.
ماده 77- نوار انتقال در فرایند چاپ باید دارای شرایطی باشد که امکان برخورد افراد با آنها وجود نداشته باشد.
ماده 78- نوارها و تجهیزات انتقال نیرو باید به گونهای حفاظگذاری شوند تا در صورت پاره شدن از بروز حوادث جلوگیری کند.
ماده 79- هنگام تعویض سیلندرها، تیغههای برشی و دیگر تجهیزات ماشینها باید با استفاده از وسایل ایمن، از لغزش و سقوط آنها جلوگیری کرد.
ماده 80 - به منظور جلوگیری از تولید گاز ازن، درجه حرارت لامپهای یووی باید
کنترل شود.
ماده81- قسمتهای داغ و خطرناک ماشینها باید توسط علایم هشداردهنده مشخص شوند.
ماده82- ماشینهایی که عمل پرس کتاب، فشردهسازی ضایعات چاپ و بستهبندی را انجام میدهند باید مجهز به حفاظهای ایمن شوند تا از ورود اعضای بدن به منطقه خطر جلوگیری کنند.
ماده 83- ماشین برش(گیوتین) باید دارای کلید دو شستی، حسگرهای نوری و حفاظ برای قسمتهای خطرناک باشد.
ماده84- در روش تغذیه دستی ماشین برش باید دارای مکانیزمی باشد که عمل برش فقط در یک نوبت انجام گیرد و حرکت برشی بعدی تیغه منوط به فرمان مجدد باشد.
ماده 85- کارفرما مکلف است نسبت به طراحی فضای کار، استفاده از مواد، ابزارآلات، تجهیزات و ماشینآلات- که به نحو مناسبی در دسترس کارگران قرار میگیرد- مطابق اصول مهندسی فاکتورهای انسانی (ارگونومیک) اقدام کند.
ماده86- در ماشینهای خشککن که از سیستم اگزوز به عنوان تهویه ایمنی استفاده میشود، باید شرایطی فراهم شود تا هرگونه خطا در سیستم اگزوز منجر به توقف اتوماتیک تغذیه و عملکرد ماشین شود.
ماده 87- کلیدهایی که باعث حرکت سیلندر به مقدار محدود میشود
(حرکت اینچی) باید دارای مکانیزمی باشد که کاربر نتواند از آن به صورت ممتد استفاده کند.
ماده 88- کلیدهای حرکت اینچی باید در مکانی نصب شود که کاربر بتواند تمام نقاط خطرناک را مشاهده کند.
ماده 89- سنسورهای (حسگر) ماشینها باید به نحوی باشد که امکان صدمه و از کار انداختن آنها ممکن نباشد.
ماده90- در صورت به وجود آمدن نقص در خشککنهای بزرگ مانند چاپ پارچه و کاشی، تا زمان کاهش دمای خشک کن به دمای پایین و ایمن، باز کردن در و ورود به داخل آن ممنوع است.
ماده 91- در قسمتهایی از فرایند چاپ که از اشعه استفاده میشود، رعایت دستورالعملهای شرکت سازنده ماشین، آییننامههای مرتبط و همچنین نصب وسایل اعلام خطر و علایم هشدار دهنده الزامی است.
ماده 92- تجهیزاتی که با اشعه کار میکنند باید دارای حفاظ ایمن باشد تا در صورت بازشدن در آنها, سیستم متوقف شود.
ماده 93- قسمتهایی از ماشین یا تجهیزات که امکان برخورد سر یا اعضای دیگر بدن با آنها وجود دارد، باید با وسیلههای مطمئن (پد گذاری) حفاظت شود.
ماده94- بازوهای متحرک قسمتهای گیرنده کاغذ(گریپرهای کاغذ) باید دارای حفاظ موثر و ایمن باشد.
ماده 95- کارگران شاغل در صنایع چاپ باید بر اساس ماده 92 قانون کار جمهوری اسلامی اسلامی ایران مورد معاینات پزشکی قرار گرفته، نتایج در پرونده پزشکی آنان ثبت و نگهداری شود.
ماده96- با عنایت به ماده 88 قانون کار جمهوری اسلامی ایران، اشخاص حقیقی یا حقوقی که به ساخت یا ورود و عرضه ماشینآلات میپردازند، مکلف به رعایت موارد ایمنی و حفاظتی مناسب هستند.
ماده 97- مسوولیت رعایت مقررات این آییننامه برعهده کارفرما بوده و درصورت وقوع هرگونه حادثه ناشی از کار به دلیل عدم توجه وی به الزامات قانونی، مطابق مواد 175 و 176 قانون کار عمل شده و نامبرده مکلف به جبران خسارات وارده به زیان دیدگان است.
این آییننامه مشتمل بر سه فصل و 97 ماده به استناد مواد 85 و 91 قانون کار جمهوری اسلامی ایران در جلسه مورخ 30/3/1390 شورای عالی حفاظت فنی تهیه و در تاریخ 12/5/1390 به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی رسیده است.
ماهنامه صنعت چاپ - آبان 1392
پیدایش حسابداری صنعتی پاسخی به نیازهای ناشی از تحولات انقلاب صنعتی »
1) پس از تفکیک مالکیت از مدیریت ، مدیران جهت کنترل عملیات تولیدی نیازمند اطلاعاتی درخصوص میزان مواد خام موجود در انبارها ، کالای در جریان ساخت و محصول ساخته شده بودند.
2) مدیران جهت اخذ تصمیم برای تعین نرخ فروش محصولات به دنبال ابداع روشهایی بودندکه محاسبه ارزش موجودیهای پایان دوره اعم از کالای در جریان ساخت و محصول ساخته شده را بهطور منطقی محاسبه و نشان دهد.
3) به دنبال تغییرات محیطی و در پاسخ به نیازهای بوجود آمده ، حرفه حسابداری نیز دستخوش تغییرات اساسی در این دوره گردید.
4) اولین سیستم جامع حسابداری صنعتی بوسیله کرون هلم (Cronhehm) و پاین (Payen) در سال 1818 معرفی گردید . این سیستم شامل حسابهای کار در جریان ساخت ، کالای ساخته شده با دفاتر فرعی برای نگهداری حساب مواد و دستمزد اختصاص یافته بود . سیستم هزینه یابی ارائه شده بوسیله هلم مرحله ای و اساس سیستم پاین هزینه یابی بر مبنای سفارش کار بود .
5) تا سال 1885 سیستم حسابداری صنعتی و روشهای هزینه یابی آن جزء اطلاعات محرمانه کارخانجات محسوب می گردید و از انتشار آنها خودداری به عمل می آمد . به همین دلیل نزدیک به هفتاد سال سیستم حسابداری صنعتی در حالت ابتدایی خود باقی ماند.
6) در سالهای پایانی قرن نوزدهم به دلیل رشد و گسترش کارخانجات صنعتی و ایجاد رقابت شدید در محیط تجاری و افزایش نیاز به برآورد و تخمین دقیق تر هزینه ها برای شرکت در مناقصه ها و یا پذیرفتن سفارشات جدید و همچنین کنترل هزینه ها به هنگام تنزل قیمت ها از یک سودو به کارگیری گسترده تجیهزات تولیدی و اهمیت یافتن و پیچیده تر شدن هزینه های سربار در مقابل دستمزد همگی عواملی گردیدند که سیستم های ابتدایی هزینه یابی مواجه با سؤالاتی شد که کسی قادر به پاسخگویی به آنها نبود .
7) بین سالهای 1885 تا 1920 که حسابداری صنعتی مراحل تکامل خود را از سطح ابتدایی به سطحی عالی که تقریباً معادل سیستم حسابداری صنعتی امروزین است ، طی کرد گرچه هزاران حسابدار و مهندسی در این تحول و رنسانس حسابداری صنعتی سهیم هستند اما خطوط اصلی آن توسط هنری متکالف (Henry Metcolfe) ، کارکه و فلز (Carcke and Fells) پایه ریزی گردیده است . در ایران نیز حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت توسط دو صاحب نظر و با بینش ژرف در تئوری حسابداری یعنی استاد حسن سجادی نژاد و اسماعیل عرفانی در نیمه دوم قرن بیستم پایه ریزی گردیده است .
8) هنری متکالف افسر تدارکات ارتش امریکا با چاپ کتابی تحت عنوان هزینه تولیدات (The Cost of Manufactures) چهار روش تخصیص سربار یعنی روش درصدی از هزینه دستمزد ، روش درصدی از هزینه های ناخالص ، روش ساعات کار و روش اختیاری را معرفی کرد .
9) کارکه ( مهندس صنایع ) و فلز ( حسابدار رسمی ) با چاپ کتابی تحت عنوان حسابهای کارخانه (Factory Accounts) با ارائه سیستمی موفق گردیدند که نگهداری کلیه حسابهای هزینه در چارچوب سیستم ثبت دو طرفه عملی گردد . و از این زمان به بعد بود که ثبت عملیات مالی امکانپذیر شد و حسابداری صنعتی توانست نقش و وظیفه خود را به عنوان گزارشگری مالی ایفا نماید و همین امر باعث تحولات عمیقی در تئوری حسابداری گردید . از سوی دیگر استفاده نرخ جذب سربار یعنی جمع هزینه های سربار تقسیم بر ساعات کار مستقیم یا ساعات کار ماشین برای جذب هزینه های سربار ، توسط این دو نفر انجام گردید . ضمن آنکه کارکه و فلز معتقد بودند بین هزینه های غیر مستقیم تولیدو هزینه های اداری و تشکیلاتی از نظر محتوایی تفاوت وجود دارد لذا می بایست هزینه های غیر مستقیم تولید به حساب تولید و از آنجا به موجودیهای در جریان ساخت و ساخته شده تخصیص داده شود ولی هزینه های اداری بایستی تنها به حساب سود و زیان منظور شود . ارائه طرح مفهوم هزینه های ثابت و متغیر که می توان اولین گام در راه ایجاد حسابداری مدیریت به حساب آورد از دیگر ابتکارات کارگه و فلز بوده است .
10) بسط ، گسترش و تعمیق مفهوم حسابداری صنعتی و کاربرد آن در مدیریت توسط اساتید گرانمایه مرحوم حسن سجادی نژاد و اسماعیل عرفانی در ایران محقق گردید . با وجود تألیفات بی بدیلی که از این بزرگواران در این مورد برجای مانده ولی متأسفانه تاکنون جامعه ایران در کاربرد مؤثر آن به دلایل گوناگونی موفق نبوده است . با اینحال پس از گذشت نیم قرن هنوز به عنوان معتبرترین منابع موجود در زمینه حسابداری صنعتی به حساب می آیند.
نقل است که مرحوم اسماعیل عرفانی نسبت به دانشجویان خود در مورد مفهوم حسابداری صنعتی چنان سخت گیر بوده است که اگر دانشجویی حتی ترم پایان تحصیلی خود را می گذرانید ولی درک روشن و درستی از مفهوم و مکانیزم سیستم بهای تمام شده نداشت وی را به هر طریق که ممکن بود محروم از تحصیل می نمود زیرا وی اعتقاد داشت ، عدم شناخت در بدهکار یا بستانکار کردن حساب برای یک حسابدار چندان مهم نیست زیرا مکانیزم موازنه و دو طرفه بودن حسابها خودبخود در پایان دوره ، اشتباهات احتمالی را مرتفع می کند اما هستی و نیستی یک شرکت بطور مستمر بستگی به سیستم بهای تمام شده دارد . اگر حسابدار درک درستی از مکانیزم بهای تمام شده نداشته باشد مانند آن می ماند که مداوم مبادرت به تولید انبوه هزینه ناپیدا و زیان پنهان در بافت دارایی ها و ساختار سرمایه یک شرکت نماید.
· اولین اقدام تاریخی در زمینه ارزیابی موجودیها مربوط به قرن شانزدهم میلادی است که توسط خانواده فوگر (Fugger) که صاحب صنایع ذوب فلزات و امتیاز حفاری در معادن اطریش را داشتند شناسایی گردیده است که این خانواده مخارج مواد و دستمزد را در جایی تحت عنوان ( حساب معدن و کارخانه ) نگهداری می نمودند تا زمان ارسال کالا سهمی از این حساب را بستانکار نموده تا سود قابل محاسبه گردیده و در نهایت مانده این حساب به ارزش کالاهای در انبار افزوده می گردید .
· کریستوفرپلانتین (Christopher Plantin) ناشر معروف فرانسوی در قرن شانزدهم نیز روش مشابه خانواده فوگر جهت تعیین بهای تمام شده کتابهای موجود در انبار و کتابهای فروخته شده را در یک حساب جداگانه جهت ارزیابی کتابها و سود هر یک از انتشارات خود جمع آوری و ثبت می نمود .
· پس از انقلاب صنعتی که واحدهای صنعتی به صورت مشارکتی پدید آمده بود برای جلوگیری از بروز اشتباهات ، حفظ و توازن نقدینگی ، کنترل فعالیتهای تولیدی درخصوص میزان مواد خام ، مواد در جریان ساخت و محصول ساخته شده در انبارها و همینطور ارزیابی موجودیها و سنجش کارایی فعالیتها در مراحل مختلف ساخت و مقایسه آن با سایر کارخانجات و در نهایت جهت اخذ تصمیمات منطقی و آگاهانه در زمینه تعیین بهای فروش محصولات تولیدی قابل عرضه در بازار رقابتی ، ضرورت ابداع روشهای جدید حسابداری و استقرار سیستم های نوینی که بتواند پاسخگویی نیازهای فوق باشد بوضوح مشهود گردید .
· اولین قدم در ثبت هزینه های تولید به منظور ارزیابی موجودیها در واحدهای تولیدی در چارچوب سیستم دفترداری دوطرفه شخصی به نام رابرت هامیلتون (Robert Homilton) بود که در مقالات منتشر شده از وی می توان شرح سیستمی را مشاهده کرد که شامل حسابهای مواد و کار در جریان ساخت و کالای ساخته شده و اختصاص دفاتر فرعی برای نگهداری حساب مواد و دستمزد بود .
· در سال 1818 میلادی اولین سیستم حسابداری صنعتی به صورت مرحله ای توسط کرون هلم (Cron Helm) و پاین (Payen) برای تعیین ارزش موجودیها و بهای تمام شده کالای ساخته شده در هر مرحله و برای هر سفارش کار ، پی ریزی گردید .
· بین سالهای 1818 تا 1885 افزایش پیچیدگی فعالیتهای تولیدی ، استفاده گسترده تجهیزات تولیدی ، نحوه تخصیص سربار و سرشکن شدن آنها بر موجودیهای کالا موجب گردید ابهامات و سؤالات متعددی در زمینه سیستم های ابتدایی هزینه یابی مطرح شود که سیستم حسابداری صنعتی در آن زمان قادر به پاسخگویی به آنها نبود .
· بین سالهای 1885 تا 1920 میلادی حسابداری صنعتی جهت برنامه ریزی ، کنترل و ارزیابی موجودیها از سطح ابتدایی قرون وسطایی تا سطح مدرن و پیشرفته امروز آن ارتقاء یافت . گرچه هزاران حسابدار و مهندس در این تحول و رنسانس سهیم هستند اما خطوط اصلی آن توسط صاحبنظران و اندیشمندانی چون هنری متکالف (Henry Metcolfe) کارکه وفلز (Carcke and Fells) ، جورج نورتون (George Norton) ، الکساندر هـامیلتون چـرچ (Alexander Hamiltton Church) ، استـانـلی گاری (Stanley Gorry) ، چـارترهاریسون (Charter Harrison) و در نهایت اسکاول (C.H. Scovel) ترسیم و پایه ریزی گردید .
سیستم های اطلاعات مدیریت وJDF
درصنعت چاپ، اتوماسیون سهم تعیین کننده ای درافزایش بهره وری دارد. همJDF و هم تولید متمرکز رایانه ای (CIM) عبارات کلیدی مهمی هستندکه به یکپارچگی سیستم ها و بخش های مختلف درگیر در تولیدات چاپی کمک می کنند.
فناوری اطلاعات در عرصه مدیریت و تولید پروژه های چاپی می تواند به ایجاد یکپارچگی و هماهنگی بخش های مختلف در صنعت چاپ کمک کند. استفاده از سیستم های اطلاعات مدیریت خاص صنعت چاپ از جمله کاربرد های ذکر شده می باشد.
سیستم اطلاعات مدیریت هایفلکس، متعلق به یکی از شرکت های معتبر و فعال در حوزه صنعت چاپ می باشد.
این سیستم در شرکت واژه پرداز اندیشه برای اولین بار در منطقه خاور میانه در حال اجرا می باشد که از چند بخش عمده تشکیل شده است:
Hiflex MIS Information System
در این بخش بیش از 100 نوع گزارش آماری و آنالیز کامل از قسمت ها و فرایندهای مختلف یک پروژه چاپی ارائه می نماید.
EIS مانند یک هماهنگ کننده اطلاعات لازم را از بخش های مختلف به صورت خودکار دریافت، آنالیز و در قالب نمودارها و نمایه های گرافیکی به کاربران ارائه می دهد.
Hiflex MIS Office
این بخش که دارای چندین ماژول مهم و کاربردی است در بخش های مختلف مدیریت، اداری و مالی یک مجتمع چاپی به صورت یکپارچه و خودکار مورد استفاده و عملکرد هایی چون:
مدیریت ارتباط با مشتری CRM، تخمین هزینه هر پروژه، مدیریت سفارشات، ثبت هزینه های پیش از تولید و پس از آن، عملیات آماری، سیستم مدیریت اسناد اداری، مدیریت خدمات جانبی و امور مشتریان، مدیریت پشتیبانی، مواد مصرفی و قطعات، ارائه گزارشات و بازخورد های پروژه های چاپی و ارتباط با نرم افزار های مالی و حسابداری را انجام می دهد.
Hiflex MIS Factory
این بخش نیز حاوی چندین ماژول مهم و موثر می باشد که در بخش های مختلف تولید (مراحل پیش از چاپ، چاپ و پس از چاپ) وظیفه یکپارچه سازی و برقراری اتوماسیون را ایفا می نماید که عمکردهایی چون: ایجاد گردش های کاری و اطلاعاتی یکپارچه برای مراحل پیش از چاپ، چاپ و پس از از چاپ و همگام با کلیه ماشین آلات و سیستم های معتبر، برنامه ریزی تولید، مدیریت کیفیت، ثبت هزینه های مراحل مختلف تولید و تحویل و حمل پروژه با استفاده از جریان های کاری و اطلاعاتی دو سویه JDF/JMF را در بر دارد.
Hiflex MIS e-Business
هایفلکس در این بخش نیز امکانات و زیر ساخت های لازم را برای ورود مراکز چاپی به عرصه جهانی تجارت الکترونیک فراهم می نماید. یکی از مهمترین عملکردهای این ماژول امکان سفارشات از طریق شبکه جهانی اینترنتweb2print برای مشتریان یک مجتمع چاپی می باشد که توسط ارسال فایل نهایی و آماده چاپ گرافیکی با فرمت PDF و ثبت سفارش On-line ، امکان تجارت بین الملل در زمینه صادرات، تبادل اطلاعات لازم ما بین مشتریان و مجموعه و نیز دیگر حامیان از عمکرد های دیگر این بخش می باشد. همچنین هایفلکس دو ماژولHiflex print Support HIFLEX Webshop و HIFLEX Mobile راجهت مدیریت پروژه های چاپ، نشر و بسته بندی ارائه نمود است.